Genetik dünyasında taşlar yerinden oynuyor. Cinsiyetin belirlenmesinde kilit rol oynayan Y kromozomunun, tarihsel süreç içerisinde ciddi bir “gen erozyonuna” uğradığı ortaya çıktı. Bilim insanları, X kromozomuna kıyasla oldukça küçük kalan Y kromozomunun geleceğini tartışıyor.
Genetik Mirasın Büyük Kısmı Kayıp
Uzmanlara göre biyolojik cinsiyet mekanizmasında anne her zaman X kromozomu aktarırken, baba X veya Y vererek çocuğun cinsiyetini belirliyor. Ancak Y kromozomunun, X'e kıyasla çok daha küçük olması ve daha az genetik materyal taşıması dikkat çekiyor.
Jenny Graves, Y kromozomunun atalarından devraldığı genlerin yüzde 97'sini kaybettiğini belirterek, bu “küçülme” sürecinin devam etmesi halinde birkaç milyon yıl sonra Y kromozomunun tamamen ortadan kalkabileceği uyarısında bulunuyor.
Y Kromozomu Yok Olursa Üreme Durur Mu?
Bu senaryo “erkekler yok mu olacak?” sorusunu akıllara getirse de bilimsel araştırmalar paniğe gerek olmadığını gösteriyor. Yapılan çalışmalar, Y kromozomunu tamamen kaybetmiş bazı canlı türlerinde bile üremenin bir şekilde devam ettiğini ortaya koyuyor.
ScienceAlert’in aktardığı bilgiye göre Graves’in tartışmalı hesaplaması, insanlık tarihinin son 300 milyon yılına bakıldığında Y kromozomunun ciddi oranda gen kaybı yaşadığını gösteriyor. Graves, “İnsanların beş ya da altı milyon yıl sonra erkeklerin yok olmasından endişe etmesi beni şaşırtıyor. Biz sadece 0,1 milyon yıldır insanız; önümüzdeki yüzyılı atlatabilirsek bile şanslıyız.” dedi.
Öte yandan araştırmalara göre bazı memeli türlerinde Y kromozomu tamamen yok olmuş olsa da türlerin üremesi devam edebiliyor. Örneğin üç tür köstebek faresinin artık yalnızca X kromozomuna sahip olduğu, Y kromozomundaki cinsiyet belirleyici genlerin başka kromozomlara taşındığı tespit edildi. Bu türlerde erkeklik özellikleri ve üreme yeteneği korunmaya devam ediyor.
Erkeklik Tamamen Yok Olmayacak
Japonya’daki Hokkaido Üniversitesi’nde yapılan araştırmalar da benzer sonuçlar ortaya koydu. PNAS dergisinde 2020’de yayımlanan çalışma, iki tür dikenli farenin Y kromozomlarını çoktan kaybettiğini ancak buna rağmen üremeyi sürdürebildiğini gösterdi. Bilim insanlarına göre bu örnekler, Y kromozomu fonksiyonlarının başka kromozomlara aktarılması halinde insan türünde de erkekliğin tamamen yok olmayabileceğini işaret ediyor.
